Nghiên cứu phối hợp Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh — Viện Nghiên cứu Phát triển Mekong (MDRI) — UNDP tại Việt Nam, Quý 1/2026
Từ ngày 01/07/2025, Việt Nam đang chuyển đổi từ mô hình chính quyền địa phương 3 cấp sang 2 cấp, nhằm tinh gọn bộ máy, giảm tầng nấc trung gian và tăng cường phân quyền cho cấp cơ sở. Theo đó, nhiều chức năng quản lý nhà nước được chuyển về cấp xã, đặt ra yêu cầu không chỉ sắp xếp lại tổ chức hành chính, mà còn tái thiết kế cách thức vận hành và cung ứng dịch vụ công.
Trong bối cảnh đó, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh và Viện Nghiên cứu Phát triển Mekong (MDRI), với sự hỗ trợ kỹ thuật của UNDP tại Việt Nam, đã phối hợp thực hiện nghiên cứu “Đánh giá nhanh thực trạng cung ứng dịch vụ công trong bối cảnh chính quyền địa phương 2 cấp” trong quý 1/2026.
Trong nghiên cứu này, MDRI phụ trách cấu phần định lượng về góc nhìn của người dân trong bối cảnh vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Thông qua khảo sát qua điện thoại với 4.932 người dân trên toàn quốc, MDRI cung cấp bằng chứng thực tiễn về nhận định, mức độ tiếp cận và trải nghiệm của người dân đối với các dịch vụ công và dịch vụ thiết yếu. Kết quả phân tích góp phần nhận diện các thuận lợi, điểm nghẽn và khoảng cách tiếp cận trong giai đoạn chuyển đổi.
Một số phát hiện chính
- Người dân nhìn chung ủng hộ chủ trương tinh gọn bộ máy, giảm tầng nấc trung gian và tăng cường phân cấp cho chính quyền cơ sở. Tuy nhiên, mức độ tương tác trực tiếp giữa người dân với chính quyền cấp xã vẫn còn hạn chế trong giai đoạn đầu chuyển đổi.
- Việc chuyển nhiều nhiệm vụ về cấp xã giúp chính quyền cơ sở trở thành trung tâm trong chuỗi cung ứng dịch vụ công. Tuy nhiên, thẩm quyền mới chưa đi kèm với quy trình, nhân lực, hạ tầng và nguồn lực tương ứng.
- Một số thủ tục có xu hướng thuận lợi hơn cho người dân, nhưng quy trình xử lý nội bộ của chính quyền lại có thể trở nên phức tạp hơn do thiếu chuẩn hóa, thiếu liên thông và thiếu hướng dẫn chi tiết.
- Cán bộ, công chức cấp cơ sở đang chịu áp lực lớn khi phải xử lý nhiều nhiệm vụ đa ngành, đa lĩnh vực trong khi bộ máy, năng lực chuyên môn và cơ chế phối hợp vẫn đang trong quá trình hoàn thiện.
- Chuyển đổi số là điều kiện quan trọng để nâng cao hiệu quả dịch vụ công, nhưng công nghệ chỉ phát huy tác dụng khi đi cùng dữ liệu liên thông, quy trình đồng bộ và thiết kế bao trùm cho các nhóm dân cư khác nhau.
- Các dịch vụ công thiết yếu như y tế, giáo dục và môi trường cho thấy cần chuyển trọng tâm từ bảo đảm tiếp cận cơ bản sang nâng cao chất lượng, hiệu quả và tính bao trùm.
Ý nghĩa chính sách
Kết quả nghiên cứu cho thấy, thành công của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp không chỉ nằm ở việc tinh gọn tổ chức, mà ở khả năng xây dựng một hệ thống vận hành ổn định, có đủ nguồn lực, phản ứng nhanh và lấy người dân làm trung tâm.
Tham khảo thêm
- VnExpress: Người dân ủng hộ tinh gọn bộ máy nhưng chưa hài lòng với cấp xã
- Báo Nhân Dân: Nâng cao hiệu quả cung ứng dịch vụ công trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp
- Dân trí: Xã 49 cán bộ phục vụ hơn 66.000 dân, phòng 12 người làm việc của 6 sở
- VnEconomy: Dịch vụ công chính quyền 2 cấp: Người dân vẫn phải đi “nhiều cửa” thay vì “một cửa”
Ảnh: TS. Phùng Đức Tùng – Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Mekong phát biểu tại tọa đàm khoa học “Cung ứng dịch vụ công trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp” (nguồn ảnh: Học vện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh)
